X
تبلیغات
خبرنامه علمی پزشکی - درمان جدید سنگ کلیه با لیزر

کلیه یکی از حیاتی ترین اندامهای بدن است. به طور طبیعی، ما دو کلیه داریم که که در کنار ستون فقرات و بالای لگن قرار گرفته اند. رنگ آنها قرمز مایل به قهوه ای و ظاهری شبیه لوبیا دارند. هر کلیه تقریباً به اندازه یک مشت بسته است. * عملکرد سیستم دفع ادرار سیستم دفع ادرار شامل کلیه ها، مجراهای ادرار، مثانه و پیشابراه است. هر یک از این اندامها در دفع ادرار نقشی دارند. مهمترین نقش کلیه ها، تصفیه خون و فرستادن خون تصفیه شده به اندامهاست. مجراهای ادرار مواد زاید را از کلیه ها به مثانه هدایت می کنند. ادرار در مثانه جمع شده و از طریق پیشابراه، دفع می شود. کلیه ها همچنین تعادل آب و نمک خون را کنترل می کنند و در تولید ویتامین D و اریتروپویتین؛ هورمون تولید کننده گلبولهای قرمز از مغز استخوان، نقش دارند. * سنگ کلیه سنگ کلیه را باید کریستال شدن مواد و ترکیبات محلول در ادرار دانست که در کلیه ها یا مجرای ادرار(پیشابراه) تجمع می یابند. این ترکیبات به هم می چسبند و سنگ را به وجود می آورند. این سنگها اندازه های متفاوتی به شکل دانه های شن تا یک توپ پینگ پنگ دارند. نکته جالب اینکه هیچ ارتباطی بین اندازه سنگ و مقدار درد وجود ندارد؛ چنانکه گاه سنگهای ریز بسیار دردناکتر از سنگهای بزرگ است. سنگ کلیه بیماری جوامع مدرن امروزی نیست. دانشمندان نشانه هایی از این بیماری را در مصریان قدیم، حدود 7000 سال پیش یافته اند. سنگ کلیه جزو دردناک ترین و رایج ترین دردهای دستگاه دفع ادرار است. برخی افراد تصور می کنند که سنگ کلیه، بخش آسیب دیده یا سفت شده کلیه است؛ این طور نیست، بلکه تجمع زیاد برخی مواد ادرار که عمده ترین آنها، ترکیبات کلسیم و اسید اوریک است، سنگ را می سازد. سنگهای ریز بدون ایجاد مشکل از مجرای ادرار عبور می کنند، اما سنگهای بزرگتر در کلیه ها می چسبند. تعیین علت دقیق تجمع مواد سنگ ساز تقریباً غیر ممکن است. نوشیدن ناکافی مایعات یا تعریق بسیار زیاد می تواند از علل این امر محسوب شوند، اما دفع بسیار زیاد نمک در کلیه ها یا برهم خوردن مقدار اسیدیته ادرار باعث اشباع این مواد در خون می شود. دردهای شدید را می توان بارزترین خصوصیات آنها دانست، اما با این حال بیماری، هیچ درد و ناراحتی به همراه ندارد و معمولاً وجود سنگها به طور اتفاقی، با آزمایشهای دیگر رادیوگرافی مشخص می شود. وقتی که سنگها به مجرای ادرار برسند و در آن جای بگیرند، دردها ظاهر می شود. نخستین نشانه های بیماری، احساس درد در پهلوهاست و از آنجا که دردها پایدار نیست، معمولاً توجهی به آن نمی شود. اما با تشدید درد، وخامت بیماری مشخص می شود. دردها از ناحیه شکم شروع می شود و سپس به کشاله های ران، باسن و اندامهای تناسلی کشیده می شود. بزرگترین سنگهای کلیه که به آنها سنگهای مرجانی شکل نیز گفته می شود؛ به بخش داخلی کلیه می چسبند و حالتی شبیه به شاخه های مرجان دارند. با این حال، احتمال دفع خود به خود سنگهای ریز( تا حدود 4 میلی متر) معمولاً از طریق ادرار زیاد است. اگر سنگها قبل از دفع بزرگ شوند، باعث چسبندگی میزنای و اتساع کلیه به خاطر حجم ادرار می شوند که دردهای شدیدی به نام «قولنج کلیوی» را در پهلوها و زیر شکم در پی دارد. اگر این حالت مدت طولانی ادامه یاید، ممکن است به کلیه آسیب برسد. به عقیده پزشکان، افزایش بسیار زیاد کلسیم خون به هر دلیلی، می تواند رشد سنگها را تشدید کند؛ زیرا معروفترین نوع سنگهای کلیه «اگزالات کلسیم» است و تقریبا 80 درصد موارد به خود اختصاص می دهد. دیگر انواع سنگها با منشأ اسید اوره، سیستین یا دیگر مواد بندرت دیده می شود. با این حال، تجربیات نشان می دهد که رعایت رژیمهای کم کلسیم نیز احتمال تشکیل سنگ را بالا می برد. غلظت کلسیم، این سنگها را در پرتونگاری مات نشان می دهد و به وسیله رادیوگرافی شکم می توان آنها را تشخیص داد. سنگهای اسید اوره نیز به خاطر بالا رفتن این ماده در خون به وجود می آید. همچنین ممکن است در 10 درصد موارد سنگها، از منیزیوم، آمونیوم و فسفات به وجود آید. به هر حال مکانیسم تشکیل سنگها اغلب پیچیده و به عوامل متعددی بستگی دارد که از جمله می توان به سابقه وراثتی، نوع تغذیه و ناهنجاریهای اکتسابی متابولیک اشاره کرد. نکته دیگر اینکه سنگ کلیه هیچ ارتباطی با سنگ صفرا ندارد. آمار نشان می دهد که شمار مبتلایان به بیماری، تقریبا 5 درصد است. احتمال اینکه یک فرد در طول زندگی مبتلا به این مشکل شود، 10 تا 15 درصد است. از هر 10 کانادایی، یک نفر در طول زندگی دچار سنگ کلیه می شود. این رقم در خاورمیانه بیشتر و به 25 درصد می رسد. سنگ کلیه را باید یک بیماری عود کننده دانست که تقریباً در حدود 50 درصد موارد، بیماری طی 10 سال عود می کند. این بیماری در مردان رایج تر است، و بیشتر در بین افراد 20 تا 40 سال و ساکنان نواحی گرم دیده می شود. اما با افزایش سن احتمال در مردان و زنان تقریباً یکسان می شود. * علایم بیماری سنگ کلیه بیماری است که هنوز علت مشخصی برای آن شناخته نشده و تا زمانی که سنگ، مجرای ادرار را نبسته است، نشانه ای ندارد. بیماری ممکن است با دردهای شدید پهلو، حالت تهوع و استفراغ، اضطراب و بی قراری، درد مبهم یا حاد، خون ادراری و در صورت عفونت شدید با تب بروز کند. قولنج حاد کلیه به عنوان یکی از بدترین دردهای این بیماری شناخته شده است، اما بعضی افراد تا زمانی که در ادرار خون نباشد، هیچ علایم دیگری ندارند که این امر می تواند نشانه زمینه مساعد برای تشکیل سنگهای کلیه باشد.اگر منشأ ایجاد سنگ در مجراهای پایین ادرار باشد، دفع ادرار با مشکل انجام می شود که البته این حالت ندرتا دیده می شود. در صورت عفونت ادرار، ممکن است فرد ناراحتیهای زیر را داشته باشد: پ احساس سوزش هنگام دفع ادرار و نیاز مکرر به دفع ادرار؛ - ادرار تیره یا بدبو - تب و لرز و احساس ضعف معمولاً نارسایی کلیه که آسیب یک جانبه است، دیده نمی شود. * در صورت ابتلا به سنگ کلیه چه باید کرد؟ اگر مشکل حادی ندارید، در مورد سنگهای کوچک، مصرف مسکن برای تسکین درد و نوشیدن مقدار کافی مایعات برای دفع ادرار می تواند مشکل را برطرف کند. در این موارد داروهایی تجویز می شود که عضلات مجرای ادرار را شل می کند که اتساع این مجراها و در نتیجه دفع ساده تر سنگ را در پی دارد. *تشخیص بیماری سنگهای کلیه به کمک آزمایشهای کامل خون، پرتو نگاری X یا آزمایشهای دیگر تشخیص داده می شود. پزشک پس از معاینه، پرسشهایی درباره سابقه بیماریهای کلیه، تغذیه، مصرف داروها، نوع زندگی و سابقه فامیلی از بیمار می پرسد. آزمایش ادرار برای بررسی خون در ادرار و آزمایش خون به منظور کنترل عملکرد کلیه ها و وجود ناهنجاریهای متابولیکی تجویز می شود. ممکن است اکوگرافی، اسکن و پرتو نگاریXنیز لازم باشد. پرتونگاری Xاز کلیه ها، مجراهای ادرار و مثانه در بیشتر موارد، سنگها را نشان می دهد. نوع سنگهایی که کمتر تشکیل می شوند معمولاً به کمک اکوگرافی یا تزریق مواد کنتراست در بین سیاهرگها تشخیص داده می شوند. بندرت نیز IRM تجویز شود. * درمانهای مؤثر - بیشتر سنگهای ریز، چند ساعت یا چند روز پس از تشکیل از راه مجرای ادرار دفع می شود. برای راحت تر بودن این روند، پزشک داروهای مسکن تجویز می کند و نوشیدن زیاد مایعات و برخی رژیمهای غذایی خاص را تجویز می کند. پ در مورد سنگهای بزرگتر، روش سنگ شکن از اواخر سالهای 80 انجام می شود. این روش غیر جراحی، به کمک امواج با انرژی بالا، سنگها به خردههای ریز تبدیل می کند. سپس این خرده ها از راه ادرار دفع می شود. این شیوه در بیشتر موارد برای سنگهای کوچکتر از 2 سانتی متر، مؤثر است. - سنگهای بزرگتر از 2 سانتی متر باید به کمک عمل جراحی خارج شود. - داروهای مسکن، برطرف کننده اسپاسم و ضدالتهاب در موارد قولنج کلیه تجویز می شود. - برخی داروها تأثیر مثبتی بر دفع راحت تر سنگ دارند: داروهای مهارکننده های کلسیم( یک ماده شیمیایی که عمل یک عامل سازمان دهنده بافتی یا رشد میکروارگانیسمها را مهار کند)، بویژه همراه با کورتیکواستروئید. - محدود کردن مقدار مصرف مایعات. این روش که در دوران بحران پیشنهاد می شود، راهی برای درمان علت بیماری است و به این ترتیب آب، مواد منشأ سنگ را در خود حل می کند. در این صورت با کاهش مصرف مایعات، ادرار کمتری تولید می شود که از لحاظ تئوریک فشار کمتری به سنگ وارد می شود. این روش در تمام مراحل بیماری قابل انجام است، اما ترجیحاً بهتر است در دوران بحران بیماری تجویز شود. - «یوریتروسکوپی» ( بررسی دستگاه ادراری از طریق دیدن به کمک آندوسکوپ) و برداشتن به کمک دستگاههای داخلی (سنگ به سمت پایین مجرای ادرار هدایت می شود). *درمان پیشگیرانه - مصرف کافی مایعات در وهله اول بسیار مهم است، زیرا ترکیبات سنگ ساز را در خود حل می کند. - رژیمهای غذایی کم نمک و کم پروتئین تشکیل مجدد سنگهای کلیه را کاهش می دهد. - کاهش مصرف اگزالات می تواند اثر بخش باشد، اما در عمل، کار مشکلی است. - اگر مقدار کلسیم بالا علت بیماری شناخته شود، درمان این حالت، عود بیماری را کاهش می دهد. به علاوه، در موارد اوریسمی( مقدار بالای اوره خون) درمان دارویی برای این مشکل، احتمال تشکیل سنگها را کاهش می دهد. - عوامل زمینه ساز بیماری: - مصرف بسیار زیاد مواد غذایی حاوی کلسیم یا اسید اوریک - نوشیدن ناکافی مایعات - انسداد مجراهای ادرار - برخی بیماری های متابولیکی - عود مکرر ادرار - مصرف فوق العاده زیاد ویتامین D یا C - از دست دادن آب بدن به خاطر گرمای شدید، تب یا دیگر علل - بعضی داروها. گاه نیز نمی توان هیچ علتی برای بیماری تشخیص داد. تاثیرات جدید ترین روش درمان سنگ کلیه در انجمن اورلوژی آمریکا در«ارلاندو» مطرح شد. پروفسور «الیویر تراکسر» متخصص ارو لوژی بیمارستان «تنون» پاریس؛ درباره این روش توضیح می دهد: - جناب پروفسور! در خصوص اصطلاح «سنگ کلیه» توضیحاتی بفرمایید. *برای این بیماری ما دو عبارت را به کار می بریم: «سنگها» که به تجمع دانه های مختلف که رایج ترین آنها «اگزالات کلسیم» است، اطلاق می شود و «لیتیاز» که زمینه ابتلا بیماری است ( فرایند بزرگ شدن سنگها). 10درصد جمعیت فرانسه مبتلا به این بیماری هستند. مهمترین علت این بیماری را باید مصرف بسیار خوراکی های سرشار از نمک، پروتئینهای حیوانی و «اگزالات» (بویژه در شکلات) دانست و همچنین اینکه بیشتر بیماران به اندازه کافی، مایعات نمی نوشند. - چه علایمی می تواند نشان دهنده «سنگ کلیه» باشد؟ * در اغلب موارد، سنگها باعث درد در پهلوهاست و در صورت جای گیری سنگ در مجرای کلیه یا ادرار، قولنج کلیه بروز می کند. قولنج کلیه، دردهای بسیار شدید و غیر قابل تحملی است که سالانه، 12هزار نفر در فرانسه گرفتار آن می شوند. تشخیص بیماری در وهله اول با توجه به علایم بالینی بیمار بررسی می شود و سپس برای اطمینان، باید آزمایش رادیوگرافی، که اغلب به روش اسکن است، انجام شود. - با توجه به اندازه مختلف سنگ وقتی که هنوز در کلیه است، چه درمانهای مناسبی تجویز می شود؟ * وقتی که سنگها از 2 سانتی مترکوچکتر باشند که در بیشترموارد نیز همین طور است و در کلیه جای گرفته باشند، درمان به روش سنگ شکستن از بیرون بدن انجام می شود. این کار با بی حسی موضعی با دستگاه خاصی توسط «امواج التراسون» صورت می گیرد. پس از این، خرده های سنگ از طریق ادرار دفع می شود. سالانه از بین 4هزار بیماری که در فرانسه تحت این نوع درمان قرار می گیرند، 60 تا70درصد موارد نتیجه بخش است. وقتی که سنگ از دو سانتی متر بزرگتر باشد، تحت بیهوشی عمومی، عمل جراحی از طریق یک برش کوچک به اندازه یک سانتی متر روی پوست انجام می شود. این تکنیک نتایج بسیار عالی در پی دارد: 2500 بیمار فرانسوی هر سال تحت این عمل قرار می گیرند که در 95درصد عمل موفق آمیز خواهد بود. - در صورتی که سنگها به مجرای ادرار برسد، چه نوع درمانهایی پیشنهاد می شود؟ * برای سنگهایی که اندازه ای کمتر از یک سانتی متر دارند، باز هم همان تکنیک سنگ شکن توصیه می شود؛ اما در مورد سنگهای بزرگتر از یک سانتی متر، جراحی به نام «یوریتروسکوپی» ( مشاهده عینی درون حالب و کلیه با آندوسکوپ دارای تار نوری، به قصد اهدافی مانند خردکردن سنگها) از طریق بیهوشی عمومی تجویز می شود که طی آن برشی کوچک روی پوست انجام می شود. در این روش، متخصص اورولوژی با کنترل مجرای طبیعی با رادیولوژی، محل سنگ را تشخیص می دهد و آن را بیرون می آورد. - عوارض جانبی این روشهای درمانی چیست؟ * در روش سنگ شکن، امواج فراصوت در اغلب موارد زخمهای کوچکی را روی کلیه به وجود می آورند که خونریزی و هماتوم (تجمعی موضعی از خون نشت یافته از رگ، در یک عضو، فضای تو خالی، یا بافت که معمولاً به حالت لخته است) را در پی دارد. یکی دیگر از مشکلاتی که ممکن است پیش بیاید، این است که خرده های سنگ دفع نمی شود و در نتیجه مجددا بزرگ می شوند. عمل جراحی زیر پوستی ملزم به بررسی و جستجوی سنگ است که همین امر، خطر خونریزی را به همراه دارد. بستری سه تا چهار روز در بیمارستان نیز از دیگر پیامدهای عمل است. پس از یوریتروسکوپی نیز ممکن است مجرای ادرار آسیب ببیند. - اساس روش جدید درمان از طریق لیزر چگونه است؟ * این تکنیک از طریق راه های طبیعی به وسیله جراحی عمومی انجام می شود و در این مورد محل سنگ، نه تنها در مجرای ادرار بلکه تا کلیه نیز بررسی می شود. پزشک متخصص، آندوسکوپ ( ابزاری برای معاینه درون هر یک از احشای توخالی) انعطاف پذیر و بسیار نازک به قطر 2/5میلی متر و بسیار بلند به طول 70 سانتی متر به کار می گیرد. این وسیله به پزشک امکان می دهد تا به کمک دوربین ریزی که در داخل وسیله نصب شده، حفره های کلیه را بررسی کند. وقتی که آندوسکوپ به سنگ برخورد می کند، پزشک پرتو لیزر را به سنگ می تاباند که سنگ را خرد می کند و باعث می شود سنگ به خرده های ریزی شبیه به شن تبدیل شود. در نتیجه این خرده ها، طی چند روز از طریق ادرار دفع می شوند. برای خرد کردن سنگ یک سانتی متری، درمان یک ساعت طول می کشد. این تکنیک جدید که فقط نیاز به 24 ساعت بستری شدن در بیمارستان دارد، در موارد محدودی قابل انجام نیست. بیمارانی که نمی توانند به طور کامل بیهوش شوند از این جمله اند که برای این افراد روشهای مناسب تجویز می شود. - با این روش نوین لیزر، چه نتایجی را می توان انتظار داشت؟ * روش درمانی اخیر که نخستین بار در ایالات متحده آمریکا انجام شد، چند سالی است که در فرانسه نیز مورد توجه قرار گرفته است. نتایج حاصل از درمان بسیار نتیجه بخش است، به طوری که در حدود 90درصد موارد موفقیت آمیز بوده است. - صرف نظر از اینکه روش درمان چه باشد، آیا پس از دفع سنگ، باز هم باید نگران عود بیماری بود؟ * بله، در 60درصد موارد، بیماران مبتلا که زمینه تشکیل سنگ دارند، از بازگشت بیماری طی 10 سال آینده شکایت دارند که همین امر لزوم توجه و مراقبت دقیق را نشان می دهد. باید سنگها و ادرار آزمایش شوند تا علت تشکیل سنگها مشخص شود. سنگ کلیه بیماری است که باید منشأ آن به عنوان مثال، از دست دادن کلسیم شناخته شود. - مهمترین مزایای روش درمانی لیزر چیست؟ * چهار مزیت عمده را می توان برای این روش برشمرد: 1- به این ترتیب امکان درمان بیشتر سنگها حتی برخی سنگهای بزرگتر از 2 سانتی متر وجود دارد. 2- درمان تا 90درصد نتیجه بخش است و عوارض بسیار کمی به همراه دارد. 3- مدت بستری شدن در بیمارستان پس از عمل کوتاه است. 4- پزشک از طریق راه های طبیعی، بیماری را درمان می کند که در نتیجه زخم و آسیبی به وجود نمی آید. * نوشیدن آب؛ بهترین راه پیشگیری نوشیدن مقدار کافی آب، بهترین و مؤثرترین روش پیشگیری ایجاد سنگهای کلیه است. در واقع، احتمال تجمع مواد سنگ ساز بسیار کم شده و این عناصر از طریق ادرار دفع می شود. توصیه می شود که روزانه 1/5 تا 2 لیتر آب بنوشید. بر خلاف این، نوشیدنیهای دیگر مانند نوشابه، آب میوه و . مقدار زیادی شکر دارند و همچنین احتمال تشکیل سنگ کلیه را تشدید می کنند و به همین دلیل، مصرف این نوشیدنیها باید به حداقل برسد. برای نوشیدن آب، منتظر نمانید تا تشنه شوید؛ زیرا تشنگی نشان دهنده این است که بدن دچار کمبود آب شده است. اما نکته مهم اینکه تشنه نبودن نیز نمی تواند دلیل باشد که شما به اندازه کافی آب نوشیده اید. برای اینکه مطمئن شوید به میزان کافی آب نوشیده اید یا نه، می توانید تعداد دفع ادرار و رنگ ادرار را بررسی کنید: اگر رنگ ادرار تیره و مات باشد یا در طول روز 3 یا 4 دفعه به دستشویی می روید، نشان دهنده این است که شما به اندازه کافی آب نمی نوشید. * چند توصیه برای کسانی که زمینه ابتلا به این بیماری را دارند: اگر تا به حال سنگ کلیه داشته اید و یا جزو افرادی هستید که زمینه ابتلا، بویژه سابقه فامیلی دارید؛ حتماً باید توصیه هایی درباره نوشیدن کافی مایعات و رعایت رژیم غذایی را مدنظر داشته باشید: - روزانه 2/5 تا 3 لیتر آب بنوشید. - اگر شب برای رفتن به دستشویی بیدار می شوید، یک لیوان آب نیز بنوشید. - بیش از 150 گرم ماهی یا گوشت قرمز در روز مصرف نکنید. - ماهی هایی مثل ساردین و جگر از جمله مواد غذایی هستند که تولید اسید اوریک- عامل زمینه ساز ایجاد سنگ کلیه- را تشدید می کنند و باید از فهرست غذایی حذف شود. - مصرف نمک را کم و به حداکثر 6 گرم در روز برسانید؛ زیرا نمک مقدار کلسیم ادرار را افزایش می دهد. - در رژیم غذایی بیشتر از مواد سرشار از فیبر، انواع میوه ها و سبزیها استفاده کنید. این خوراکی ها به دفع ترکیبات سنگ ساز کمک می کند. گرچه بسیاری از سنگهای کلیه به خاطر افزایش کلسیم است، اما رژیمهای غذایی بدون کلسیم به هیچ وجه توصیه نمی شود. پس نباید در مورد مصرف شیر و دیگر لبنیات خساست به خرج داد. کلسیم علاوه بر اینکه عنصر غذایی بسیار مهم و در درجه اول مفید برای استخوانهاست، در پیشگیری از ایجاد سنگ کلیه نیز نقش دارد. چنانکه به طور تعجب آوری، حذف آن به طور کامل می تواند تاثیر عکس داشته باشد و تشکیل سنگ کلیه را تشدید کند. * عوارض جانبی و مشکلات روش سنگ شکن برخی بیماران طی چند روز پس از درمان، در ادرار کمی خون می بیند. قرمز شدن پوست، خونریزی مختصر و احساس ناراحتی در هنگام وارد کردن اشعه، از جمله رایج ترین عوارض است. برای کاهش این مشکلات، پزشکان به بیماران توصیه می کنند تا چند هفته قبل از درمان، مصرف داروهایی با خاصیت انعقاد خون مانند آسپیرین را قطع کنند. در هنگام دفع سنگ، بیمار معمولا درد و ناراحتی دارد. همچنین ممکن است برای بیمار سوند بگذارد که این وسیله مانع از تجمع ادرار در اطراف سنگ می شود. گاه طی یک مرتبه، سنگ خرد نمی شود و نیاز به جلسات بیشتری است. مواد غذایی حاوی اگزالات به کسانی که احتمال دارد مبتلا به سنگهای اگزالات کلسیم شوند، توصیه می شود مصرف این مواد غذایی را کم کنند: - چغندر - شکلات - قهوه - کاکائ و- گرد و- ریواس - اسفناج - توت فرنگی - چای - سبوس گندم - نوشابه های گازدار لازم نیست تمام این خوراکی ها را از برنامه غذایی حذف کرد، بلکه کافی است مصرف آنها را به حداقل رساند. مترجم: مریم سادات کاظمی در گفتگو با پروفسور «الیویر تراکسر» متخصص ارو لوژی بیمارستان «تنون» پاریس

+ نوشته شده در یکشنبه دوازدهم دی 1389ساعت 14:38 توسط یونس |